by 
Due Diligence Nedir?
Due diligence, yatırım ve şirket satışı (M&A) işlemlerinin en önemli aşamalarından biridir. Standart bir M&A işlemi genellikle bir niyet mektubu (LOI) ve gizlilik anlaşmasının (NDA) imzalanmasıyla başlar. Bunu takiben alıcının due diligence belge talep ve soru listesine uygun olarak bir veri odası (data room) oluşturulur ve alıcının danışmanlarına erişim verilir. Eş zamanlı olarak, şirket incelemesi sürecinden elde edilen bilgiler ışığında pay alım sözleşmesi (SPA) üzerinde müzakereler başlar.
Alıcı için due diligence incelemesinin temel amacı, satın alınması planlanan hedef şirket ile ilişkili riskleri ve yükümlülükleri değerlendirmek, işlemin yapısını doğru kurmak, satıcının sorumluluklarını tespit edebilmek ve riskleri azaltmaktır.
Hedef şirketin sektörüne ve faaliyet alanlarına göre değişiklik göstermekle beraber, alıcı genellikle hedef şirket üzerinde hukuki, vergisel ve finansal konularda incelemeler yapar. Şirketin faaliyet alanına göre teknik due diligence da yapılabilmektedir.
Hukuki Due Diligence İncelemesinin Kapsamı
Hukuki due diligence incelemesinin kapsamı, şirketin sektörü ve faaliyetleri gibi faktörlere bağlı olarak değişebilir. Due diligence belge talep ve soru listesini, bu faktörler göz önünde bulundurularak hedef şirket için anlamlı olacak şekilde hazırlamak hem zamandan tasarruf etmek hem de tüm taraflar için profesyonel bir çalışma ortamı oluşturmak açısından çok önemlidir.
Due diligence süreci yalnızca izin ve onay belgelerinin veri odasında sunulan kopyalarını kontrol etmekle sınırlı kalmamalıdır. Bunun ötesine geçerek hedef şirketin:
- Bu izin ve onayların şartlarına uyup uymadığını,
- İzin ve onayların geçerlilik süresinin,
- İzinlerin yenilenmesi için başvuruların uygun bir şekilde yapılıp yapılmadığının ve
- İzin ve onayları veren ilgili idare ve kurumlardan, bu izinlerin iptaline yol açabilecek herhangi bir uyarı alıp almadığını araştırmak önemlidir.
Veri Odası (Data Room) Nedir?
Satıcı yukarıda ele aldığımız due diligence soru ve belge talep listesi kendisine ulaştıktan sonra danışmanlarının yardımıyla bir data room hazırlamaya başlar. 10-15 sene öncesine kadar, due diligence incelemesi için hedef şirket merkezinde bir oda tahsis edilir ve bütün belgeler, klasörler halinde bu odada toplanırdı. Avukatlar ve danışmanlar bu odada belgeleri fiziki olarak incelerdi. Bu odaya yetkili olmayan kişilerin girmesine izin verilmez ve boş olduğunda mutlaka kilitli tutulurdu.
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte fiziki data room olarak adlandırılan bu uygulama zaman içinde yavaş yavaş azalarak, günümüzde istisna haline geldi. Artık data roomlar çevrim içi ulaşılabilen sanal odalar şeklinde hazırlanıyor. Sanal data room (virtual data room – VDR) olarak adlandırılan bu hizmeti veren profesyonel şirketler olduğu gibi hedef şirketin sistemleri üzerinden şifreli linkler aracılığıyla da paylaşım yapılabilir.
Due Diligence Raporu
Data room’daki belgelerin incelenmesi ve soru-cevap faslının tamamlamasının ardından kapsamlı bir due diligence raporu hazırlanır. Alıcının due diligence raporundan beklentisinin ne olduğunun önceden belirlenmiş olması önemlidir. Bazı alıcılar ayrıntılı raporları tercih ederken, diğerleri, şirket değerini, dolayısıyla satın alma fiyatını, ileride doğabilecek riskleri ve yükümlülükleri ve şirketin gelecekteki faaliyetlerini etkileyebilecek kilit noktalara odaklanan yönetici özetlerini (executive summary) tercih ederler.
ESG ve Due Diligence
Dilimize de ESG (environment, social, governance) olarak geçen, çevresel, sosyal ve yönetişim konularını ifade eden kavram, küresel olarak öne kazanmasıyla birlikte due diligence incelemesi kapsamına dahil edilmeleri kaçınılmaz olmuştur. ESG’ye ilişkin kapsam, hedef şirketin sektörüne ve faaliyet alanına göre belirlenmelidir.
Örneğin, şirketin fabrikaları veya enerji santralleri varsa, aşağıdaki soru ve konular due diligence incelemesi kapmasına dahil edilebilir:
- Fabrikaları veya enerji santrallerini işletmek için gerekli tüm izinlere sahip olup olmadığı,
- Çevreye ilişkin mevzuat ile uyum içinde olup olmadığı,
- Çevresel konular nedeniyle bir şikayete veya cezaya konu olup olmadığı,
- Çevrenin korunması, kirliliğin ve atıkların azaltılması konularında kurumsal politikalarının olup olmadığı,
- Sürdürülebilirlik raporları.
Aynı şekilde, şirket incelemesi kapsamına sosyal ve yönetişim konularına ilişkin aşağıdaki konu başlıkları da dahil edilebilir:
- İşyerindeki uygulamaların yasal mevzuata uygunluğu (örnek: çalışma saatleri, sağlık ve güvenlik),
- Kişisel verilerin korunması ve çalışanların özel hayatına saygı kapsamındaki yasal mevzuata uygunluk,
- Yerel topluluklar ile ilişkiler ve onlar üzerindeki etkiler,
- Hem çalışanlar arasında hem de yönetim kurulunun yapısında çeşitliliğin sağlanması,
- Kurumsal şeffaflık
Kişisel Verilerin Korunması
Due diligence sırasında alıcı ve danışmanları ile pek çok bilgi ve belge paylaşılır. Elbette, bu şekilde paylaşılan bilgi ve belgelerin bir kısmı kişisel veriler içerebilir. Kişisel verilerin bu şekilde paylaşıldığı durumlarda kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat ile uyumlu davranmak gerekir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuata uyum sağlamak için alınabilecek asgari önlemler şu şekildedir:
- Yalnızca şirket incelemesi için kesinlikle gerekli olan kişisel veriler paylaşılmalıdır.
- İlgili kişilerin, kişisel verilerinin paylaşımı ile ilgili aydınlatılması ve mevzuatın gerektirdiği durumlarda açık rızalarını alınması gereklidir.
- Taraflar arasındaki gizlilik sözleşmesi kişisel verilerin korunmasına ilişkin hükümler içermelidir.
Sonuç
Due diligence yalnızca hedef şirketin mevcut durumunun tespit edilmesini sağlamaz; aynı zamanda işlem yapısının oluşturulması, sözleşmelerin hazırlanması ve satın alma fiyatını etkileyebilecek risklerin belirlenmesi açısından da kritik öneme sahiptir. İyi planlanmış bir inceleme süreci, hem alıcının karar alma sürecini destekler hem de kapanış sonrasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesine katkı sağlar.
M&A El Kitabımız
Bu yazıda due diligence sürecini ve hukuki incelemenin temel aşamalarını özetledik.
M&A El Kitabımızda ayrıca;
- niyet mektubu (LOI)
- gizlilik sözleşmeleri (NDA)
- pay alım sözleşmesi (SPA)
- earn-out mekanizması
- ara dönem ve kapanış şartları (conditions precedent)
- representations & warranties
- ifşa mektubu (disclosure letter)
- locked box
- completion accounts
- kapanış süreci
gibi birleşme ve devralma işlemlerinde en sık kullanılan hukuki mekanizmaları ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
📖 M&A El Kitabı’nı ücretsiz indirmek için buraya tıklayabilirsiniz.
